Foto special Verborgen Spoor:
Raccordementen bij twee IJsselcentrales

Marslanden
De Geschiedenis van Zwolle heeft twee elektriciteitscentrales gekend. De eerste was gevestigd aan het Almelose Kanaal, op de plek waar de spoorlijn Zwolle - Meppel het kanaal kruiste. Wanneer deze centrale hier is gekomen weet ik niet precies, maar in ieder geval stond deze er al in het begin van de twintigste eeuw. Voor de aanvoer van kolen had deze centrale een spooraansluiting die in de richting van het hoofdstation op het hoofdspoor aansloot. Deze aansluiting door veel kolentreinen bediend, tot de jaren vijftig, toen de nieuwe grotere centrale bij Harculo aan de IJssel in gebruik werd gesteld. Toen het gebruik van kolen in de jaren tachtig overging op aardgas, werd alles via buizen aangevoerd en was er geen spooraansluiting meer nodig. De centrale moet ook in die periode gesloopt zijn. Tegenwoordig is energiemaatschappij Essent hier gevestigd en staat er een soort schakelstation op deze locatie.
De loop van het spoor dat hier heeft gelegen is hier toch nog steeds te herkennen. Helaas is het terrein niet toegankelijk. Het wordt dus fotograferen door hekken en de rest van luchtfoto's afleiden.


Een luchtfoto van het gebied: onderin loopt het hoofdspoor, de vermoedelijke loop van het raccordement is met een rode lijn ingetekend. Bron luchtfoto: Gemeente Zwolle.

Schematisch overzicht:

Legenda



De plek waar het raccordement bij het hoofdspoor kwam is wel goed te fotograferen, maar er is eigenlijk niet veel bijzonders aan te zien. Alleen het iets bredere bovenleidingsportaal herinnert nog aan het spoortje dat hier ooit aftakte.

Harculo
De tweede Zwolse elektriciteitscentrale staat bij het gehucht Harculo, dat inmiddels bijna is opgeslokt door de Vinexwijken van Zwolle-Zuid. Deze centrale, die oorspronkelijk in bezit was van de IJC (IJsselcentrale Zwolle), is een stuk groter dan de voormalige centrale bij de Marslanden, en is nog steeds in gebruik bij de energiemaatschappij Electrabel. In de tijd dat de Harculocentrale nog vijf imposante pijpen had, lag er ook een tamelijk groot raccordement. Voor het rangeren met kolenwagens beschikte de IJC over een rangeerlocje dat in 1954 door Orenstein & Koppel werd gebouwd. Ook de IJC ging in 1984 over op het gebruik van aardgas, zodat het grootste deel van het raccordement niet meer nodig was en werd opgebroken.
Van de spoorgeschiedenis die de IJsselcentral ooit had, zijn er nu nog twee dingen over: het O&K-locje is tegenwoordig in bezit van de Museum Buurtspoorweg onder het nummer 13 en er ligt zelfs nog een klein stukje spoor dat vanaf de IJsselcentraleweg via een parkeerplaats tot aan de ingang van het terrein van de centrale loopt.



Schematisch overzicht:

Legenda



De plek waar het raccordement aansloot op de hoofdlijn, gezien in de richting Deventer. Zowel aan de grasstrook als aan de bovenleidingsportalen is te zien dat er rechts naast de twee hoofdsporen nog twee sporen hebben gelegen.


Verderop, gekeken in de richting Zwolle. Het losspoor, waarvan er nog een gedeelte ligt, takte hier af naar de centrale. Dit is te zien aan de bocht in het slootje.


De twee andere sporen maakten later pas een bocht en vertakten zich daar in vier opstelsporen (gekeken in de richting Deventer).


We kijken nu richting de centrale. Hier is dus te zien dat het losspoor er gedeeltelijk nog ligt. Links maakt de IJsselcentraleweg een scherpe bocht, waarschijnlijk omdat de vier opstelsporen daar achter lagen.


Het losspoor loopt door tot over een parkeerplaats. Het nog bestaande spoor loopt tot aan het hek dat onbevoegden buiten houdt. Oorspronkelijk liep het spoor door tot in de centrale.


De vier opstelsporen moeten hier gelegen hebben. Dat is wel duidelijk te zien aan de grasstrook met aan weerszijden twee sloten, hier gefotografeerd vanaf het Harculosepad in de richting van het hoofdspoor.


Deze strook loopt door tot een dijk, waar waarschijnlijk ook de opstelsporen stopten.

Volgens enkele bronnen heette de oude elektriciteitscentrale aan het Almelose Kanaal eigenlijk "IJsselcentrale", terwijl de centrale Harculo juist onder die naam bekend staat.



© Bastiaan Luytjes
Met dank aan Sven Seegers van Sporenplan.nl en Bart Peters van De Spoorzoeker Homepage.